ميدان نقش جهان
در زمان صفويان در جايی بنا شده است که پيش از آن باغ بزرگی بنام باغ نقش
جهان در آن مکان بوده است. درازای ميدان نقش جهان بيش از 500 متر، پهنای آن
165 متر و مساحت آن نزديک به 85 هزار مترمربع است. در زمان شاه عباس اول و
جانشينان وی اين ميدان محل بازی چوگان، رژه قشون و برگزاری آئين ها و جشن ها
و نمايش های گوناگون بوده است. دو دروازه سنگی چوگان که هنوز در شمال و جنوب
اين ميدان بر جای مانده، يادگار آن دوران است. در گرداگرد اين ميدان بناهای
باشکوه و زيبايی چون مسجد شيخ لطف الله، مسجد جامع عباسی کاخ عالی قاپو و سر
در قيصريه ساخته شده که هر يک از آنها نمونه ای درخشان از معماری دوران
صفويان است.
مسجد شيخ لطف
الله در ضلع شرقی ميدان نقش جهان بنا شده است. ساخت اين بنا به دستور شاه
عباس اول در سال 1011 آغاز و در سال 1028 پايان يافت. معمار اين مسجد استاد
محمدرضا اصفهانی و کتبيه سر در آن به خط ثلث عليرضا عباسی خوشنويس نامدار
دوران صفويه است. شاه عباس اين مسجد را برای تجليل از مقام شيخ لطف الله که
از علمای بزرگ شيعه و از اهالی جبل عامل و لبنان کنونی و پدر زن وی بوده
ساخته است. در کنار اين مسجد، مدرسه نيز برای تدريس شيخ لطف الله بنا شد که
امروز از بين رفته است. مسجد شيخ لطف الله مناره و صحن ندارد ولی گنبد بزرگ
آن از نمونه های کم نظير معماری مساجد است. از ويژگی های اين مسجد، حل مشکل
قبله به سبب قرار گرفتن آن در ضلع شرقی ميدان است که در دهليز ورودی مسجد
نمايان شده است.
مسجد جامع عباسی
در سال 1020 هجری به فرمان شاه عباس اول آغاز و در سال 1025 بنای ساختمان به
پايان رسيد. تزئينات مسجد از سال 1025 آغاز و در زمان دو تن از جانشينان شاه
عباس ادامه يافت. معمار اين مسجد استاد علی اکبر اصفهانی و کتيبه سر در آن به
خط عليرضا عباسی است. در مدرسه جنوب غربی مسجد قطعه سنگ ساده ای در نقطه ای
کار گذاشته شده که ظهر حقيقی اصفهان را در چهارفصل نشان می دهد و محاسبات آن
به شيخ بهايی منسوب است. از ويژگی های اين مسجد بازتاب صدا در زير گنبد بزرگ
مسجد است که بلندی آن به 52 متر می رسد.
کاخ عالی قاپو که
در دوران صفوی قصر دولتخانه ناميده می شد، به دستور شاه عباس اول ساخته شد.
عالی قاپو دارای پنج طبقه است که هر طبقه تزئينات ويژه ای دارد. مينياتورهای
رضا عباسی نقاش نامدار دوران صفوی بر ديوارهای کاخ نقش بسته و گچبری های
ديوارهای کاخ بسيار زيباست به ويژه گچبری های اتاق صوت که خاصيت آکوستيک دارد
و هنگام اجرای موسيقی در آن، نغمه های موسيقی را هماهنگ و بدون بازتاب صدا
پخش می کرده است. در دوره سلطنت شاه عباس دوم در سال 1054، تالار باشکوهی به
اين کاخ افزوده و تزئينات کاخ کامل تر شده است. شاه عباس و جانشينان وی در
اين کاخ، از سفيران و ميهمانان بلند مرتبه و ويژه خود پذيرائی می کردند. از
فراز اين کاخ چشم انداز شهر اصفهان به خوبی ديده می شود. گفته می شود درب
ورودی اين کاخ را از نجف اشرف آوردند و علت نام گذاری اين کاخ به نام عالی
قاپو همين بوده است ولی به روايتی ديگر اين نامگذاری از باب العالی عثمانيان
گرفته شده است. زنجيری بر درگاه اين کاخ بوده که افراد به آن پناه برده و از
تعرض مصون بوده اند و به جز شخص شاه کسی ديگر حق تعرض به آنان را نداشته
است.
